Tussen de door mij verworven glasnegatieven zaten een paar foto’s van een heel bijzondere fiets. Een fiets zonder ketting maar met een soort van kabelsysteem. Op de fiets een trotse bezitter die hem lurkend aan een pijp aan de fotograaf toont.

j-rad

Om erachter te komen waar we hier mee te maken hebben, heb ik contact gezocht met het fietsmuseum Velorama in Nijmegen. Die kwamen met het antwoord en de mededeling dat ze er zelfs één in het museum hebben staan. Zodra het weer mogelijk is ga ik die zeker bekijken.

De J-Rad

De fiets blijkt de naam J-Rad te hebben en één van de vele pogingen om de “normale” fiets van de troon te stoten. Het werkt met een hefboomaandrijving, door heen en weer te trappen ga je vooruit. Er zitten drie pedaalhoogten op die als een soort van versnelling fungeren. De fabrikant Hesperus Werke die dit model in 1921 ging produceren noemde het een familiefiets.

“Het is zowel geschikt voor dames en heren, voor kleine en grote personen. En is daardoor uitgesproken geschikt als familiefiets, die zowel door moeder, vader en zoon en dochter gebruikt kan worden”

Hieronder een filmpje van iemand die op deze fiets aan het fietsen is.

Paul Jaray

Tot de dag van vandaag is er veel geschreven over de briljante ontwerper, ingenieur en aerodynamicus Paul Jaray. Hoewel veel van zijn uitvindingen en ideeën alomtegenwoordig zijn in het dagelijks leven, zijn we ons daar vaak niet van bewust. Over zijn privéleven is weinig bekend.

Even een chronologisch overzicht van zijn werk:

  • 1912-1919 was hij hoofdconstructeur van luchtvaartuigen zoals de Zeppelin.
  • 1919 ontwerpt hij de J-Rad
  • 1920 bouwt hij een prototype van de J-Rad
  • 1920 ontwerpt hij de stroomlijnwagen
  • 1921 start de verkoop van de J-Rad
  • 1922 wordt de eerste stroomlijnwagen de Ley type T6 gebouwd
  • 1923 stopt na de bouw van 4000 fietsen de J-Rad productie
  • 1923-1938 houd hij zich bezig met de bouw van radio’s
  • 1941-1944 werkt hij in de vliegtuigindustrie
  • 1945 ontwerpt en bouwt hij zijn eigen huis
  • 1950 gaat hij met pensioen en overlijd in 1974
De gestroomlijnde auto Ley T6 van Paul Jaray
Paul Jaray op de J-Rad

Fop Jonker

De importeur voor Nederland van deze fietsen was Fopbertus Jonker. hij verwierf in 1921 de exclusieve rechten om deze fiets in Nederland te distribueren.

Fop ging meteen aan de slag om dit nieuwe type fiets bij het publiek en met name bij de rijwielhandelaren in Nederland bekend te maken. Hij stond ermee op de 5e Jaarbeurs-tentoonstelling in september 1921 in Utrecht, en een half jaar later op de RAI-tentoonstelling in Amsterdam. Uit 1923 dateert een fraaie, paginagrote advertentie van de hand van tekenaar M. Diemel in het BRHN-blad “De Rijwiel- en Motorhandel”.

     Maar al gauw ging het mis met deze innovatieve fiets. Volgens een artikel van de Duitse fietshistoricus H.E. Lessing uit 1997 werd de productie vermoedelijk al in 1923 weer stopgezet. Reden waren ongelukken met het J-rijwiel in Duitsland met dodelijke afloop, als gevolg van materiaalfouten.

In 1924 gingen de fietsen in de uitverkoop voor 100 gulden per stuk en in 1926 hield de verkoop van deze fiets op. De foto op glasnegatief dat ik heb is in Utrecht gemaakt en kunnen we aan de hand van deze gegevens ongeveer dateren tussen 1926 en 1930.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, laat je naam en email achter.